EKİNCİ QARA DEÑİZ TELÜKESİZLİK KONFERENTSIYASI ÇERÇİVESİNDE BİRİNCİ PANEL MUNAQAŞA
“Qara deñiz ve Azaq deñizlerinde telükesizlik vaziyetiniñ strategilk talili, istiqbal ve kelecek” birinci panel munaqaşası vaqtında İsveç mudafaa universitetiniñ telükesizlik siyasesi ve strategiyası kafedrasınıñ üyken ocası, Malide stabilleşüvden BMT Çoqiqtisaslı kompleks missiyasınıñ silâlı quvetleriniñ sabıq komandanı Dennis Gillensporre; Ukraina mudafaa nazirliginiñ baş müfettişi İğor Voronçenko; Britaniya Qırallığınıñ Arbiy-ava quvetleriniñ istifadaki marşalı, “Policy Exchange”niñ üyken ilmiy hadimi, Birleşken strategik komandanlıq Mudafaa Akademiyasınıñ sabıq müdiri Edvard Stringer; İstifadaki vitse-admiral, NATO Birleşken silâlı quvetleri Arbiy-deñiz komandanlığınıñ (2020-2023) sabıq muavini Didye Piaton çıqışlarda bulundı. Munaqaşanı Mudafaa strategiyaları Merkeziniñ idare başı, sabıq Ukraina mudafaa naziri (2019-2020) Andriy Zağorodnük alıp bardı.
Bugün Qara deñizde olğanlardı er kün taqip etmek kerek, çünki bu, Qara deñiz havzasından ğayrı global telükesizlik temellerine de tesir etmekte. Böyle fikirni Halqara Qırım Platformasınıñ ekinci Qara deñiz telükesizlik konferentsiyası çerçivesinde keçken munaqaşa vaqtında Mudafaa strategiyaları Merkeziniñ idare başı, sabıq Ukraina mudafaa naziri (2019-2020) Andriy Zağorodnük ifade etti.
Şimdi Qara deñizde olğanlar umumiy deñiz telükesizligi, global deñiz havfzılığı içün müim olğanına inanamız. Ondan da ğayrı, bu ketişatnı er kün taqip etmek kerek olğanını tüşünemiz, çünki bu, Qara deñiz havzasından ğayrı global telükesizlik temellerine de tesir etmekte.
– dep qayd etti Andriy Zağorotnük.
Dünya tarihında az menbaalarğa saip olğan bir memleketniñ simmetriyasız areketler sayesinde daa büyük bir raqipni yeñip olğanınıñ pek çoq misali bar. Şimdi Ukraina da böyle yanaşuv köstermekte ve bu, Ukrainağa halqara arbiy yardımnıñ devam etmesi kerek olğanını, atta arttırılması kerek olğanını daa bir kere taqdim etmekte.
Bu aqta İsveç mudafaa universitetiniñ telükesizlik siyasesi ve strategiyası kafedrasınıñ üyken ocası, Malide stabilleşüvden BMT Çoqiqtisaslı kompleks missiyasınıñ silâlı quvetleriniñ sabıq komandanı Dennis Gillensporre bildirdi.
Ukraina içün ortaqlıq aqqında aytqanımızda, ukrain qarşılığına destek köstere bilecek memleketlerden ğayrı, ayrı istisalcılar aqqında da laf yürsetmek kerek. Bu yönelişte şimdige qadar qullanğanımızdan daa büyük bir potensial olğanını tüşünem
— dedi o.
O, halqara toplulıqnıñ aynı zamanda Rusiyeniñ Ukrainağa qarşı cenkte limanlarnı qullanma qabiliyetini sıñırlamaq kerek olğanını da qoştı: “Eger biz Ukrainanıñ tek kök saasınen beraber deñiz limanlarını qorumaq içün küçlü imkânlar yaratsaq – bu doğru yönelişte bir adım olacaq”.
Rusiyege hususan Qara deñizde qarşılıq köstermek içün bazı adımlar atmaq kerek. Bunı Ukraina mudafaa Nazirliginiñ Baş müfettişi Admiral İğor Voronçenko qayd etti.
Demek, Qara deñizde doğrudan-doğru neler yapılması kerek. Menimce, biz em Hazar deñizinden, em de memeleketniñ qıta qısmında başqa gemi yollarından areketlerni yasaq etecek A2 bölgesini daa büyük yapmaq kerekmiz. Ebet, anda bastırılacaq al etici noqtalar bar. Bu, Rusiyeniñ yañı sila ve yañı cenk sistemaları quruluşında inkişaf etmege mania olacaq bağ yollarını, logistikanı, em de hassas tehnologiyalarnıñ bastırılmasıdır.
— dep qayd etti o.
İğor Voronçenkonıñ sözlerine köre, bu – esas yöneliştir, ve o, nasıl şekilde areket etecegi hususında tez çezüv talap etmekte.
O, aynı zamanda duşmannıñ yeñilüvi içün esas usullarnı da qayd etti.
“Ekinciden, yeñme usulları aqqında söz yürsetkende. Yañı olğan – çoqtan unutılğan eskidir degendayın. Demek, duşmannı deñizde yeñmek içün çoq usullar bar – bu, Rusiyeniñ ala daa üstün olğan uzaq sıñızrlarda qullanıla bilecek em torpedalar, em de minalar. Aytqanım kibi, işke yaraycaq eñ büyük neticege erişmek içün yañı usullar ve vastalarnıñ birleşmesini taşığan bir husus olmaq kerek. Rusiyeniñ ealisine pek tesir etmeycegini tüşünem, çünki olarnıñ pek ağır ve, bellesem, şifasız bir “hastalığı” bar. Amma strategik komandanlıqnıñ, devlet arbiy ve siyasiy idaresiniñ qararlar çıqarmasına tesir ete bilecek bir husus”,
– dep añlattı İğor Voronçenko.
Dünyada cenkniñ esas elementleri – ava quvetleri ve qara askeriy quvetleri olğanı tüşünile, lâkin cenk alıp barılmasınıñ yañı – simmetriyasız şeklini de köz ögünde tutumaq kerek. Meselâ, avadan flotqa uruşlar kerçekleştirmege mümkük.
Bu aqta, Britaniya Qırallığınıñ Arbiy-ava quvetleriniñ istifadaki marşalı, “Policy Exchange”niñ üyken ilmiy hadimi, Birleşken strategik komandanlıq Mudafaa Akademiyasınıñ sabıq müdiri Edvard Stringer aytıp berdi.
Vazifemiz, elimizde olğan küç ve imkânlarnen, hususan Qırımda bulunğan rus flotuna muvafaqiyetli bir şekilde nasıl etip ücüm kerçekleştire bilecegimizni anlatmaq. Rusiye flotuna qarşı muvafaqiyetli küreşni alıp barmaq içün Qara deñiz bölgesinde eñ soñ tehnologik çezimlerniñ nasıl qullanıla bilecegi üzerinde tüzgün bir şekilde tüşünsek, yapmaq keregimiz bu olacaq.
— dep qayd etti Edvard Stringer.
Stringer, deñizde vaziyet pek deñişkenini, memleketler küçlü flotqa saip olmaq içün endi bir qaç tonnalıq gemiler qurmağanlarını qoştı. Flotnıñ temelini endi tehnologiyalar teşkil ete.
Ortaqlıq olğanı ve onıñ destegi er kün is etilmelidir. Tünevin İsrailde olğanlar da bunu açıq-açıq köstere. Aynı destekniñ Qara deñizde ve Ukrainada da olmasını ümüt etem.
